Leergang: Het moderne bouwcontractenrecht 2026

De bouwsector is volop in transitie. Traditionele organisatievormen maken steeds vaker plaats voor nieuwe en vernieuwende samenwerkingen voorzien van nieuwe thema’s of oude thema’s in een nieuw jasje. Denk aan het vroegtijdige betrekken van de aannemer, vormen van uitgestelde prijsbepaling en focus op beter samenwerking door alle partijen in het bouwproces.
Deze inhoudelijke verschuivingen in het contractuele speelveld gaan hand in hand met nieuwe of aangepaste sets van algemene voorwaarden en een sterke opmars van moderne bouworganisatievormen zoals het twee-fasencontract, raamovereenkomsten, het bouwteam, Kost+ en de alliantie. Deze ontwikkelingen werpen onvermijdelijk fundamentele vragen op voor bouwrechtjuristen en aanbestedingsadviseurs:

• Waarom deze omslag in contractuele benadering?
• Welke nieuwe elementen zoeken opdrachtgevers en opdrachtnemers precies?
• Hoe zijn die nieuwe elementen contractueel vorm te geven
• En: hoe moeten we deze moderne samenwerkingsvormen aanbesteden?
In deze leergang gaan we in op de contractuele aspecten van de nieuwe ontwikkelingen: U krijgt inzicht in de contractuele innovatie in de bouwpraktijk maar leert ook hoe deze zich verhouden tot het aanbestedingsrechtelijke kader. Met praktijkvoorbeelden, actuele modellen en kritische reflectie bieden we u een stevige basis om zelf met deze ontwikkelingen aan de slag te gaan.

De vorige leergang (najaar 2025) is door de deelnemers beoordeeld met een 8!

Dag 1 – Woensdag 9 september 2026
Ochtend – Introductie
Al decennia wordt in de wetenschap en de praktijk gediscussieerd over verschillende vormen van aanbesteden, contracteren en samenwerken om kostenoverschrijdingen en geschillen te voorkomen. Naarstig wordt gezocht naar mogelijkheden om ontwerp- en uitvoeringsrisico’s op een redelijke en effectieve manier tussen opdrachtgevers en aannemers te verdelen; iedereen zoekt die ene heilige graal. In deze bijeenkomst wordt uitgebreid ingegaan op de recente ontwikkelingen in het bouwcontractenrecht; het zogenaamde moderne bouwcontractenrecht. Ingegaan wordt op de geschiedenis en achtergrond van deze ontwikkelingen, op het aan de bouw inherente informatierisico en hoe daar mee om te gaan. Aandacht wordt besteed aan de toegenomen wens om meer aandacht te hebben voor (betere) samenwerking tussen partijen, die samenwerking (ook juridisch) anders in te richten, de aannemer vroeg te betrekken in de ontwerpfase en de zoektocht naar vormen van uitgestelde prijsbepaling (zoals twee-fasencontracteren) om zo te komen tot een betere risico-inschatting en -verdeling. Deze dag geeft een gedegen voorbereiding op de vervolgdagen van deze leergang en zorgt ervoor dat de nieuwe ontwikkelingen in een breed perspectief worden beschouwd.
DOCENTEN: prof. mr. dr. E.M. (Evelien) Bruggeman, Directeur Instituut voor Bouwrecht en hoogleraar bouwrecht TU Delft en prof. mr. dr. C.E.C. (Chris) Jansen, Hoogleraar privaatrecht VU Amsterdam

Middag – Twee-fasenaanpak en vormen van uitgestelde prijsbepaling
Met de publicatie van het McKinsey rapport van Rijkwaterstaat in 2019 is de discussie over de nut en noodzaak van het zogenaamde tweefasen contracteren, gestart. De meest in het oog springende aanbeveling in het McKinsey rapport was immers de introductie van een ‘twee-fasen-proces’ waarin pas ná de ontwerp- of engineeringsfase de prijsbepaling voor de bouwfase volgt.
Gedurende deze dag van leergang gaan de sprekers uitgebreid in op de implementatie van het McKinsey rapport en de doorontwikkeling van de tweefasen aanpak binnen Rijkswaterstaat.
Besproken wordt wat dit inhoudt of kan inhouden, de verschillende vormen waarin tweefasen projecten zich in de praktijk laten zien en de onderwerpen die inhoudelijk geadresseerd moeten worden om een twee-fasenaanpak vorm te geven. Daarbij wordt ruim aandacht besteed aan de ervaringen van Rijkswaterstaat met de twee-fasenaanpak bij een aantal projecten.
Vooruitlopend op de zesde dag van deze leergang wordt ook (heel) kort stilgestaan bij de inpassing van twee-fasen contracten in de aanbestedingsrechtelijke kaders.
DOCENTEN: C. (Chris) Klunder, Coördinator Twee-fasenaanpak Rijkswaterstaat en mr. M. (Marcelle) van Valkenburg, Sr. jurist Inkoopcentrum GWW Rijkswaterstaat

Dag 2 – Woensdag 23 september 2026
Ochtend – Contracteren van een bouwteam
Het bouwteam model kan de laatste jaren rekenen op hernieuwde en grote belangstelling. Sinds enige tijd zijn twee nieuwe sets van algemene voorwaarden beschikbaar voor het vormgeven van een bouwteamovereenkomst: de DG2020 en DG2025 modellen en de Model Bouwteam-overeenkomst 2021 van de Koninklijke Bouwend Nederland. In de praktijk wordt ook nog veel gebruik gemaakt van het Model Bouwteamovereenkomst 1992 (ook wel VG-bouw genoemd) van Bouwend Nederland of varianten daarop.
Tijdens dit dagdeel wordt, door Evelien Bruggeman eerst in een korte inleiding ingegaan op de wezenskenmerken van de bouwteamovereenkomst en de voor- en nadelen van deze bouworganisatievorm. Daarna worden de overeenkomsten en verschillen tussen de drie beschikbare modellen aan de hand van drie verschillende onderwerpen besproken:
– Verdeling rollen en verantwoordelijkheden binnen het bouwteam
– Aansprakelijkheden en waarschuwingsplichten
– Prijsvorming na afronden bouwteam en de afscheidsregeling.
DOCENTEN: prof. mr dr. E.M. (Evelien) Bruggeman, directeur Instituut voor Bouwrecht en hoogleraar bouwrecht aan de TU Delft, mr. R.G.T. (Rob) Bleeker, Advocaat Rozemond Advocaten en mr. A.M.B. (Andrea) Chao, Advocaat / Partner Bird & Bird (Netherlands) LLP

Middag – Raamovereenkomsten en prijsmechanismen
Tijdens dit eerste deel van het middagprogramma wordt ingegaan op het concept en de contractuele vormgeving van raamovereenkomsten. De verschillende verschijningsvormen van raamovereenkomsten en hun voor- en nadelen worden toegelicht en daarnaast worden de contractuele aandachtspunten van zowel de raamovereenkomst zelf, als de daaropvolgende nadere overeenkomst, belicht. Vooruitlopend op de zesde dag van deze leergang wordt een kort doorkijkje gegeven naar de aanbestedingsrechtelijke aandachtspunten.
DOCENT: mr. G.J. (Georg) Huith, Advocaat / Partner Habraken Rutten

In het tweede deel van het middagprogramma wordt ingegaan op de praktijk en het gebruik van raamovereenkomsten door de Gemeente Amsterdam in combinatie met programmatische aanpak. Bijzondere aandacht is er voor mechanismen van prijsvorming en prijsbeheersing en de daarmee opgedane ervaringen, alsmede de praktische, organisatorische en juridische beperkingen en aandachtspunten.
DOCENT: ir. J. (Jorrit) Kalt, Categoriemanager Verhardingen Ingenieursbureau gemeente Amsterdam

Dag 3 – Woensdag 7 oktober 2026
Ochtend – Werken met de Modelovereenkomst Kost+
AT Osborne, Duet Advocaten en Rozemond Advocaten hebben samen de modelovereenkomst Kost+ ontwikkeld: een innovatieve contractvorm waarin transparantie, gelijkwaardigheid en samenwerking centraal staan. Tijdens dit dagdeel laten twee van de opstellers van de modelovereenkomst je kennismaken met deze nieuwe systematiek en leer je hoe je de overeenkomst effectief toepast in je eigen projecten.
In tegenstelling tot traditionele contractvormen – die vaak uitgaan van vaste prijzen en bijbehorende risico’s – biedt Kost+ een vergoeding van aantoonbare kosten, aangevuld met een opslag voor algemene kosten en winst, binnen een model dat is gericht op gedeeld belang bij een optimaal projectverloop. Aan de orde komen de uitgangspunten en systematiek van Kost+, de hoofdkenmerken van de Modelovereenkomst, het verschil met NEC4 en andere kostplus contracten (o.m. RWS model) en geschikte projecten en projectorganisatie.
DOCENTEN: mr. R.G.T. (Rob) Bleeker, Advocaat Rozemond Advocaten en mr. ir. D. (Daniel) Santurio González, Advocaat Duet Advocaten

Middag – De alliantie
Allianties – in hun diverse verschijningsvormen – zijn samenwerkingsmodellen om op een logische manier om te gaan met het zich voordoen van diverse bij bouwprojecten optredende risico’s. Maar, ze hebben wel een wat ingewikkelder gebruiksaanwijzing dan een doorsnee samenwerkingsmodel. En, er is ook niet één type alliantie. Het is meer een verzamelnaam voor diverse op elkaar gelijkende samenwerkingsmodellen. Allemaal wel met hetzelfde doel: om een perfecte, althans een aanvaarbare ‘hedge’ tot stand te brengen tussen het zich voordoen van risico’s en het moeten dragen van de gevolgen daarvan op rechtvaardige wijze verdeeld over de bij de bouw betrokken partijen. En dat uitgangspunt te grondvesten op zoveel mogelijk parallelle belangen en een op optimale samenwerking gerichte projectorganisatie.
Tijdens deze bijeenkomst worden twee verschillende vormen van allianties besproken, te weten de ontwerp alliantie en het zogenaamde Australische model (toegepast bij o.a. de HWBP projecten). De inleiders gaan daarbij in op de geschiedenis en herkomst van de alliantie, geven concrete voorbeelden, gaan uitgebreid in op contractuele bepalingen en prijsvormingsmechanismen.
DOCENTEN: mr. B.C.L. (Bas) van den Berg, alliantiemanager Alliantie Vught Verdiept en mr. A.G.J. (Arent) van Wassenaer van Catwijck, Directeur The Faithful Goose B.V.

Dag 4 – Woensdag 21 oktober 2026
Ochtend – Concretisering van Samenwerking: focus op juridisch operationaliseerbare instrumenten die op samenwerking gericht gedrag bevorderen
In de bouwsector is ‘samenwerking’ al jarenlang een veelbesproken thema. Het wordt vaak genoemd als dé sleutel tot het oplossen van de complexe uitdagingen waar de sector voor staat — van het indammen van faalkosten en vertragingen tot het voorkomen van gebrekkige communicatie en oplopende juridische conflicten. Ook binnen het bouwrecht groeit de aandacht voor de juridische inbedding van instrumenten die samenwerking tussen partijen in bouwprojecten kunnen faciliteren of bevorderen.
Maar hoe geef je samenwerking juridisch vorm, zodanig dat het ook écht leidt tot het effectiever realiseren van de doelen van de betrokkenen, waaronder ander gedrag bij partijen? En hoe zorg je ervoor dat zulke instrumenten in de aanbestedings- en uitvoeringsfase effectief worden ingezet? Welke projectomstandigheden zijn voorwaardelijk en wat is het effect van deze omstandigheden op de effectiviteit van het instrument? En hoe meet je de effectiviteit van de instrumenten op eenduidige wijze? Precies op deze vragen wordt in een recente publicatie, voortgekomen uit een gezamenlijk onderzoek van het Instituut voor Bouwrecht (IBR) en de Vrije Universiteit Amsterdam (VU), een eerste aanzet tot antwoord gegeven.
De publicatie introduceert een onderzoeksraamwerk waarmee de effectiviteit van juridische instrumenten voor op samenwerking gericht gedrag kan worden gedemystificeerd en geanalyseerd. Daarnaast kijkt het raamwerk breder dan de interactie tussen mensen, het beschouwt ook op samenwerkingsgericht gedrag tussen andere ‘actoren’ zoals teams, teams van teams, organisaties enz.
Voor bouwrechtjuristen biedt deze publicatie waardevolle inzichten die tijdens deze cursusdag worden besproken. Niet alleen omdat het juridisch denken over samenwerking wordt verdiept, maar ook omdat het handvatten biedt om samenwerking niet langer als vaag streven, maar als juridisch analyseerbaar én toetsbaar fenomeen te benaderen.
DOCENTEN: prof. mr. dr. E.M. (Evelien) Bruggeman, Directeur Instituut voor Bouwrecht en hoogleraar bouwrecht TU Delft en ir. M.C. (Malcolm) Aalstein, Adviseur Markt & Inkoop en Mediator

Middag – Verdieping aanbestedingsrecht bij moderne bouworganisatievormen
In de voorgaande cursusdagen zijn diverse moderne bouworganisatievormen behandeld, waaronder twee-fasencontracten, het bouwteam, raamovereenkomsten en allianties.
Een belangrijk gevolg van deze ontwikkeling is de toenemende behoefte aan inzicht in de juridische inbedding van deze modellen binnen het aanbestedingsrecht. Centraal staat daarbij de vraag: Hoe besteedt men een bouworganisatievorm aan waarin de prijs (gedeeltelijk) pas in een later stadium wordt bepaald? Tijdens deze cursusdag verdiepen we ons in de juridische knelpunten die bij de aanbesteding van dergelijke organisatievormen naar voren komen. We behandelen onder meer:
• Het leerstuk van de bepaalbaarheid van de scope en het prijselement;
• De grenzen van wezenlijke wijzigingen tijdens de uitvoering;
• Het correct toepassen van herzieningsclausules;
• De rol en toepassing van de zogenaamde ‘wachtkamerregeling’.
Aan de hand van praktijkvoorbeelden en jurisprudentie worden de belangrijkste aandachtspunten besproken, met als doel cursisten handvatten te bieden voor een juridisch houdbare aanbesteding
DOCENTEN: prof. mr. dr. C.E.C. (Chris) Jansen, Hoogleraar privaatrecht VU Amsterdam en mr. dr. drs. H. (Erik) Plas, Advocaat Infense Advocaten

Laatste half uur: Afsluiting van de leergang door prof. mr. dr. E.M. Bruggeman, prof. mr. C.E.C. Jansen en ir. M.C. Aalstein