Samenwerking in de bouw: overzicht van het raamwerk
-
mr. N. (Natasja) van Wijk-van GilstWetenschappelijk medewerker / Redacteur -
ir. M.C. (Malcolm) AalsteinVisiting Research Fellow
Datum bericht: 3 december 2025
Het raamwerk als basis voor systematisch en eenduidig onderzoek
Deze blog is de vijfde in een serie van blogs die recent werd aangekondigd in het Tijdschrift voor Bouwrecht (TBR). Malcolm Aalstein en Natasja van Wijk – van Gilst1 maken in deze serie de opzet het tussenresultaat van het DPS-onderzoeksprogramma toegankelijk voor het brede publiek. In deze blog bieden zij een eerste overzicht op ‘het raamwerk’, dat in het working paper is beschreven (het eerste tussenresultaat van het DPS-onderzoek).
Deelproject Samenwerking (DPS)
De bouwsector is op zoek naar manieren om de samenwerking tussen de betrokken actoren te versterken. Maar welke instrumenten zijn effectief in het bevorderen van samenwerking? Hoe zijn deze instrumenten juridisch in te bedden? En ook, wanneer is feitelijk sprake van een effectieve samenwerking?
Deze vragen noopte het Instituut voor Bouwrecht (IBR) en de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) tot een onderzoek naar de juridische operationalisering van op samenwerking gericht gedrag in de bouw (hierna: DPS).2
Onlangs is het eerste tussenresultaat van dit deelonderzoek verschenen: een working paper waarin een raamwerk wordt gepresenteerd waarmee instrumenten die gericht zijn op het bevorderen van ‘op samenwerking gericht gedrag’ op een systematische, consistente en eenduidige wijze kunnen worden geanalyseerd.3
De vijfde in een serie
Malcolm Aalstein en Natasja van Wijk willen het onderzoek en het raamwerk in een serie van behapbare bijdragen toegankelijk maken voor het brede publiek. Zij hopen hiermee de discussie in de sector over het onderzoek en ook over de inrichting en effectiviteit van de instrumenten op gang te brengen.
In deze vijfde bijdrage geven zij een korte introductie op het raamwerk.4
Het tussenresultaat: het raamwerk5
Op basis van de inzichten uit de literatuur is een eerste versie van het onderzoeksraamwerk ontwikkeld. Het raamwerk is ontwikkeld om de werking van op samenwerkingsgedrag gerichte en juridisch geoperationaliseerde instrumenten te onderzoeken. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het instrument zelf, maar ook naar de effecten die met het instrument worden nagestreefd en naar de omstandigheden waarin het wordt toegepast. Zo kan beter de werking van het instrument worden beoordeeld, hoe effectief zo’n instrument werkelijk is en de voorwaarden waaronder.
Kortom: het raamwerk helpt om theorie en praktijk met elkaar te verbinden – en legt de basis voor verder inzicht in wat samenwerking effectief maakt.
Doelen van het raamwerk
Het raamwerk vervult binnen het DPS-onderzoeksprogramma drie belangrijke functies.
1. Inzicht in de opzet van instrumenten
Allereerst helpt het raamwerk om duidelijk in beeld te brengen hoe de verschillende instrumenten zijn ingericht en juridisch uitgewerkt. Op die manier ontstaat een heldere en consistente beschrijving van de instrumenten zelf – een belangrijke basis om goed te kunnen analyseren en vergelijken.
2. Begrijpen wat werkt (en waarom)
Daarnaast biedt het raamwerk handvatten om te onderzoeken welke onderdelen van de inrichting bijdragen aan het effectief functioneren van de instrumenten. In die analyse wordt vooral ook naar de wisselwerking tussen het instrument gekeken, de doelen van het instrument en de omstandigheden waarbinnen het instrument wordt toegepast.
Door die samenhang te beschrijven en te evalueren, wordt inzicht verkregen in wat werkt – en waarom.
3. Een gemeenschappelijke taal
Tot slot zorgt het raamwerk voor eenheid in perspectief en terminologie. Dat maakt het makkelijker om de verschillende onderzoeken binnen het DPS-programma met elkaar te verbinden, en om resultaten op een objectieve manier te vergelijken.
Onderzoek van het raamwerk
Het raamwerk bestaat uit drie hoofdonderdelen: Het instrument, de doelen en de omstandigheden.
Instrumenten omvatten werkwijzen, technieken, afspraken of tools die worden ingezet om het samenwerkingsverband te structureren en te ondersteunen. Het doel van deze instrumenten is om bij te dragen aan het behalen van de doelen die binnen het samenwerkingsverband worden nagestreefd. Instrumenten verschillen zowel in de wijze waarop zij werken als de wijze waarop zij juridisch zijn geoperationaliseerd. Denk aan de verschillen tussen instrumenten als werkafspraken, protocollen en werkvormen. Bijvoorbeeld de early warning clause, de project start-up, begeleiding door een projectcoach of shared governance. Met het raamwerk kan elk instrument onder meer aan de hand van 9 karakteristieken worden geduid.
Doelen. Het uitgangspunt is dat actoren het samenwerkingsverband niet aangaan om het samenwerken zelf, maar om doelen te realiseren die zij niet, dan wel moeilijk zelfstandig kunnen realiseren. Deze doelen zijn (idealiter) bepalend voor de keuze en vormgeving van de in te zetten instrumenten. De nagestreefde doelen vormen tegelijkertijd het ijkpunt waar de effectiviteit van de instrumenten aan kan worden getoetst. Het raamwerk onderscheidt doelen op verschillende actorniveaus en karakteriseert doelen aan de hand van meerdere aspecten.
Omstandigheden. De keuze, inrichting, juridische operationalisering en toepassing van zo’n instrument wordt ook bepaald en tegelijkertijd gereguleerd door tal van invloeden, condities en contextuele aspecten. In het onderzoeksraamwerk worden deze ondergebracht onder het begrip omstandigheden. Wat deze omstandigheden met elkaar gemeen hebben, is dat zij alle extern zijn aan het instrument. Denk hierbij aan de aard, omvang en complexiteit van de opgave, de organisatie en competenties van de deelnemende actoren, de gebruiken en gewoonten binnen de specifieke (deel)sector, de conjunctuur, enz.
Onderzoek en raamwerk toegankelijk gemaakt
In deze en de voorgaande bijdrage en gastcolumn hebben we kort de aanleiding, achtergrond en het nut beschreven van het onlangs verschenen working paper ‘Samenwerking in de bouw juridisch operationaliseren: wat werkt (niet)?’. Daarnaast zijn we ingegaan op de vraag: wat is samenwerking? en hebben we de onderzoeksopzet kort toegelicht. Ook is het eerste verkennende literatuuronderzoek besproken.
In hierna volgende bijdragen praten we u graag bij over het resultaat van het onderzoek (waaronder het nut en de werking van het raamwerk, de onderdelen van het raamwerk) en ‘de bijvangst’ – een aantal bijzondere inzichten die we gaandeweg hebben opgedaan. We hopen hiermee de discussie in de sector op gang te brengen over het onderzoek en over juridische inbedding van instrumenten die op samenwerking gericht gedrag bevorderen.
Voor blog 4: Resultaten van het eerste literatuuronderzoek van het Deelproject Samenwerking (DPS) – ‘Down the rabbithole’, klik hier.
Voor blog 3: ‘Samenwerking in de bouw: Onderzoeksopzet Deelproject Samenwerking (DPS)’, klik hier.
Voor blog 2: ‘Samenwerking in de bouw: wat is samenwerking? Over hoe een definitie het perspectief van het onderzoek kan bepalen’ klik hier.
Voor blog 1: ‘De aanleiding en de noodzaak van het onderzoek naar het juridisch operationaliseren van “samenwerking” in de bouw’ klik hier.
Voetnoten
- Malcolm Aalstein is visiting research fellow bij het Instituut voor Bouwrecht, werkzaam bij de gemeente Amsterdam als adviseur Markt & inkoop en als onafhankelijke zelfstandige werkzaam in conflictmanagement en mediation in de bouw. Natasja van Wijk – van Gilst is wetenschappelijk medewerker bij het Instituut voor Bouwrecht. ↩︎
- ‘Samenwerking in de bouw juridisch operationaliseren: wat werkt (niet)? Een raamwerk voor onderzoek naar de werking en effectiviteit van juridisch geoperationaliseerde instrumenten die op samenwerking gericht gedrag van actoren bij een bouwproces zouden kunnen bevorderen’, Den Haag Instituut voor Bouwrecht 2025 (versie september 2025), hierna: working paper. Zie ook par. 1.3 working paper.
Zie over dit onderzoeksproject par. 1.3 en par. 2.2 working paper. Zie ook https://www.ibr.nl/onderzoekskader-een-coherent-en-toekomstbestendig-stelsel-van-aanbestedings-en-juridisch-administratieve-kaders-voor-de-bouw/. ↩︎ - ‘Samenwerking in de bouw juridisch operationaliseren: wat werkt (niet)?
Een raamwerk voor onderzoek naar de werking en effectiviteit van juridisch geoperationaliseerde instrumenten die op samenwerking gericht gedrag van actoren bij een bouwproces zouden kunnen bevorderen’, Den Haag Instituut voor Bouwrecht 2025 (versie september 2025), hierna: working paper. ↩︎ - Voor de gastcolumn ‘De aanleiding en de noodzaak van het onderzoek naar het juridisch operationaliseren van “samenwerking” in de bouw’ klik hier. ↩︎
- Zie par. 3 working paper voor een uitgebreide toelichting op en beschrijving van het raamwerk. ↩︎
Gerelateerde publicaties
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
-
+ Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
